Samenvatting

• Fotogalerij van objecten uit het Historisch en Archeologisch Museum van Alpe d’Huez (permanente tentoonstelling “Brandes en de zilverkoorts van de 12e en 13e eeuw”)

• Een mijn- en berggebied dat opmerkelijk is vanwege zijn industriële en technische geschiedenis en zijn archeologische overblijfselen

• Video “Het mijnwerkersdorp Brandes” (duur: 2 minuten, 2015 – wetenschappelijke leiding: Marie-Christine Bailly-Maitre / CNRS / INRAP)

AgorAlp, 1^er étage, 70 avenue de Brandes, 38750 ALPE D’HUEZ, +33 (0)4 76 11 21 74, accueil.musee@mairie-alpedhuez.fr

De middeleeuwse archeologische site van Brandes, geclassificeerd als “Historisch Monument” in 1993, is een zilvermijndorp. Het werd bewoond van de 12e tot de 14e eeuw.
Het is nog steeds het hoogst bekende middeleeuwse dorp in Europa (12e-14e eeuw), gekoppeld aan de exploitatie van een zilvermijn.
De site strekt zich uit over bijna een kilometer en is een mooi voorbeeld van hoe een dorp georganiseerd was, met zijn woningen, symbolen van religieuze macht (Sint-Nicolaaskerk) en burgerlijke macht (schelpenkeet), en werkvertrekken (maal-, slijp- en wasateliers).

Tijdens het zomerseizoen worden rondleidingen door het hoogstgelegen mijndorp van Europa aangeboden aan het grote publiek en aan groepen op afspraak.
Het publiek wordt uitgenodigd om zich onder te dompelen in het dagelijkse leven van de mijnwerkers in de Middeleeuwen, om hun werkmethoden, hun manier van kleden en zelfs hun koketterie en hun activiteiten op feestdagen te ontdekken.

De middeleeuwse zilvermijnen van Brandes-en-Oisans

Hypothetische reconstructie van het dorp en kasteel van Brandes, getekend door P.-Y. Carron, CPI en M.-Ch. Bailly-Maître.

In de tweede helft van de 12e eeuw werd een dorp gesticht op een hoogte van meer dan 1.800 m, op een hoog plateau in het hart van het massief van de Oisans, om een zilverhoudende loodafzetting te exploiteren. De mijn sloot in de jaren 1330 als gevolg van overstromingen. Het dorp raakte al snel leeg.
De site van Brandes is uitzonderlijk omdat ze alle elementen van een groot mijnbedrijf en een permanente nederzetting bevat. Er is ook een aanzienlijk archief. We moesten tot 1236 wachten op de eerste schriftelijke vermelding van de site. In zijn testament legateerde de kroonprins Guigues-André de inkomsten van de argenteria de Brandis voor 3 jaar aan de bouw van zijn heilige kapel, de kerk Saint-André de Grenoble. Talrijke documenten zoals de Probus delphinal survey van 1250, de verkenning van 1261, de rekeningen van de châtellenie d’Oisans 1313-1354, de akten van een rechtszaak die het einde van de exploitatie markeerde tussen 1321 en 1327, de onderzoeken met het oog op het Transport van Dauphiné in 1339 stellen ons in staat de geschiedenis van dit dorp te volgen.

Een archeologische opgraving

De archeologie die in 1977 daadwerkelijk op deze site begon, verschaft ons materiële informatie over de organisatie van een permanente habitat op 1.800 m hoogte en over de uitvoering van een grootschalige exploitatie. Daarnaast bevat de studie chronologische elementen die het mogelijk maken te bevestigen dat de site al in het midden van de 12e eeuw bestond.

De kapel

De religieuze plek bevindt zich op een smalle rotspunt, aan de westkant van de Sint-Nicolaasrots. Het was aanvankelijk een eenvoudige kapel, gebouwd op de rots; uitgebreid in de eerste helft van de 13e eeuw, werd het vervolgens een parochiekerk. In de 17e eeuw werd een kapel in het koor van de parochiekerk geplaatst. In de 19e eeuw bleef alleen een oratorium over met het polychrome houten beeld van de heilige. De necropolis omringt de parochiekerk.

De exploitatie van de zilvermijn

Alle fasen van de mijnbouw zijn terug te vinden bij Brandes: extractie, breken, malen en wassen van het erts.
De winning gebeurt in verschillende open en ondergrondse mijnen op hoogtes tussen 1700m en 2700m. Het wordt uitgevoerd met vuur, omdat het gesteente zacht wordt en afschilfert onder invloed van de vlammen, die vervolgens kunnen worden weggeslagen met een pointerolle. In de galerijen lopen de mijnwerkers soms over vloeren die in de leegte hangen, terwijl ze zichzelf verlichten met hun lampen. Een uitzonderlijke ontdekking is dat sommige galerijen nog steeds middeleeuwse sporen bevatten die gemaakt zijn van houten boomstammen om de doorgang van sleeën te vergemakkelijken.
Het erts wordt vervolgens gebroken in vijzels, eenvoudige uitgegraven stenen, met behulp van stenen stakers. Daarna kan het worden gebroken met molenstenen die worden aangedreven door hydraulische energie. Tot slot wordt het erts gewassen om het te scheiden van het ganggesteente. Dit gebeurt in grote bassins die langs een grote waterinlaat zijn gebouwd, met behulp van een complex systeem.
Ondanks de schaal van deze grote mijnexploitatie (150 tot 200 mensen leefden en waren afhankelijk van de exploitatie van deze mijn), ging het in de 14e eeuw om technische redenen (diepte van de galerijen, problemen met de waterafvoer (vooral door de afkoeling van het klimaat – begin van de Kleine IJstijd /1330-1850/ – en afvalbeheer, enz.

Het mijnwerkersdorp Brandes

Tekst: Marie-Christine Bailly-Maître, voormalig conservator van het Musée d’Histoire et de l’Archeologie de Alpe d’Huez en hoofd van de archeologische opgravingen van de Brandes.
Foto: Lionel Royet / OT Alpe d’Huez, x.
Video: Marie-Christine Bailly-Maître / CNRS / INRAP, Cité des Sciences et de l’Industrie / Université de Lorraine – IUT Saint-Dié-des-Vosges, 2015 / Bibliotheek van de Nationale École des Beaux-Arts